بد نیست پیش از تشریح مناره گریزی کوتاه به معنای مناره بزنیم. مناره ها در پیش از اسلام به چراغ دان شهرت داشتند زیرا بیشترین کاربرد آنها روشن نمودن چراغی درونشان بود تا مسافران در بیرون شهر با دیدن آن جهت خود را یافته و دریابند که نزدیک شهر هستند و راه خود را گم نکنند. پس از اسلام، به این چراغ دان ها، مناره گفتند که واژه برگردانده شده چراغ دان به عربی به معنی محل نار یا همان آتش بود. این نام نشان دهنده ادامه کاربرد مناره ها یا همان چراغ دان ها در دوره اسلامی بوده است.
اما مناره ها در کل سه نوع کاربرد داشته اند که برخی از آنها یک کاربرد از این چند کاربرد را شامل می شده اند و برخی دیگر چند کاربرد را یکجا با هم داشته اند. این سه کاربرد عبارتند از:
بعنوان نشانه راهنمایی: همانطور که از نام مناره هویداست در واقع نخستین کاربردی که سبب جرقه ایجاد مناره ها گشت همان راهنمایی و نشان دادن مکان های اصلی بافت شهری بخصوص در شبها برای کاروان‌ها بود که در مسیر جاده‌ها ساخته می شدند و بعنوان چراغدان عمل می کردند.
خبررسانی: از بالای این مناره خبرهای ناگهانی همچون حمله دشمن، آتش سوزی را جار می زده اند و بهتر بگوییم دیده بانی برای شهر را صورت می داده اند و البته در دوره اسلامی برای اذان گفتن نیز از آن بهره می برده اند و برخی از مناره ها فقط به همین دلیل بنا می شده اند.
مناره های پیروزی: این مناره ها با ایده هایی که با رفتارهای انسانی امروزی ما منطبق نیستند ساخته می شدند که خود به دو حالت می باشند، برخی از این مناره ها از جمجمه یا شاخ های حیوانات ساخته می شده اند یا از این جمجمه ها و شاخ ها در آن استفاده می کردند تا هنر شکار خود را به معرض نمایش بگذارند و چالاکی خود را نشان دهند که یک نمونه از آنها را می توان در شهر خوی در کنار آرامگاه شمس تبریزی مشاهده کرد که در آینده به آن خواهیم پرداخت، و برای دوران شاه اسماعیل صفوی می باشد. نوع دیگر مناره های پیروزی، مناره هایی است که پس از قتل عام انسان های یک شهر از جمجمه های آنها ساخته می شده است که به مرور زمان بسیاری از آنها از بین رفته اند. مغول ها از اینگونه مناره ها در یورش های خود بسیار ساخته اند و بیشتر جنبه عبرت گیری و ایجاد ترس و وحشت در دل دشمنان را داشته است.
با توضیحات بالا و آشنایی با انواع مناره ها می توانیم کاربرد مناره رهروان را مشخص کنیم. از آنجا که در تاج مناره (بالای مناره) پنجره هایی قرار دارد که بی شک در پشت این پنجره ها جایگاهی برای استقرار فردی تعبیه شده است و همچنین با وجود پنجره ها می توان پی برد که در قدیم برای برافروختن چراغ در شب برای مسافران بیابان، از این مناره برای راهنمایی استفاده می شده است و علاوه بر آن برای جایگاهی بعنوان اذان گفتن موذن ها نیز از آن استفاده می شده است.
 تاریخ بنای این مناره را، دوره ی سلجوقی و پس از مناره های معروف اصفهان به نامهای مناره علی و مناره ساربان می دانند. تزیینات این مناره بسیار ساده هستند و كتیبه های نقش بسته بر آن شوربختانه به شكل ناجوری آسیب دیده وتخریب شده اند. تنها کتیبه تقریباً سالم آن كتیبه فوقانی است كه به خط ثلث و بر كاشی فیروزه ای رنگ كار شده و بر روی آن جمله «لا اله الله صادقاً مخلصاً محمد رسول الله» نگاشته شده است.
یك نوار از خطوط بنایی كه در آنها نام های حضرت محمد (ص) و امام علی (ع) تكرار شده از دیگر تزیینات بدنه ی مناره است. اما یکی از ویژگی های مناره رهروان نوع ساخت آن و دسته بندی آن در میان انواع مناره ها از جهت ساخت می باشد. برای روشن تر شدن ویژگی این مناره بد نیست نخست انواع مناره ها را از نظر ساخت بررسی کنیم و آنگاه به مناره رهروان بپردازیم.
مناره‌ها از چهار بخش اصلی تشکیل شده‌اند:
•پایه یا سکوی مناره : این بخش از مناره ها به دو نوع مربعی‌شکل یا چندپهلو می باشند. برخی از مناره ها نیز بدون پایه یا سکو می باشند. البته باید خاطرنشان کرد پایه یا سکو با پی مناره فرق دارد و درواقع پایین ترین بخش و بیرونی ترین بخش سازه از زمین می باشد که هر گردشگری می تواند با گردشی بر دور مناره ونگاه به پایه آن نوع پایه مناره را تشخیص دهد. ساقه و بدنه مناره بر روی این بخش قرار می گیرد و به بالا گام حرکت می کند.
•ساقه مناره : در ایران مناره‌های پیش از اسلام بیشتر به شکل مربع ساخته می شده اند. باید خاطرنشان شد که واژه بیشتر به آن جهت است که در برخی موارد مناره های پیش از اسلام به شکل استوانه ای نیز دیده شده اند. اما در دوران اسلامی این ساقه به شکل استوانه یا مخروطی ساخته می‌شده است که البته در اینجا نیز باید ذکر کرد که امکان وجود استثنا در میان مناره های دوران اسلامی نیز دور از ذهن نیست.
•سرپوش مناره : شکل های مربعی و هشت گوشی رایج ترین نوع سرپوشهای مناره ها می باشد که مهم‌ترین بخش مناره‌ است و مانند دری که بر روی اجسامی همچون انواع ظرفهای آشپزخانه  همچون کتری و قوری قرار می دهیم در مناره ها نیز سرپوشی وجود دارد که معمولاً مناره برای این بخشش برفراشته شده است و اطاقها و پنجره ها و که در بالاترین بخش بایستی قرار گیرند بیشتر درنیز در این بخش ساخته می شوند.
•رأس یا نوک مناره: سایه بان به شکلهای مختلفی ساخته می‌شدند و در واقع سقف و بالاترین بخشی از مناره را تشکیل می دهند که بر روی درپوش مناره قرار می گیرد و حالتی تزئینی نیز دارد همچون درب قوری و کتری که نوک آن جای دستی برای برداشتنش دارد.
اما مناره رهروان نسبت به سه مناره معروف برسیان و مناره علی و مناره ساربان که سکو ندارند دارای پایه ای مربعی شکل دارد و جالب آنکه با اینکه مناره برای دوران پس از اسلام می باشد اما همانطور که تشریح شد پایه آن برگرفته از پایه های دوران پیش از اسلام و مربعی شکل می باشد که می توان ذکر کرد مناره رهروان با مناره های اسلامی کمی متمایز است و آن را یکی از استثناهای مناره های اسلامی نموده است.
پیش از این در این مناره باز بود و بسیار راحت می شد به داخل آن وراد شد، اما گویا چند وقتی است به یاری اهالی روستا دری برای این مناره ساخته شده است تا از ورود به داخل آن جلوگیری شود تا بنا کماکان سالم برجای بماند.
گاه (زمان) مناسب برای بازدید این بنا، فروردین، نیمه نخست اردیبهشت، نیمه دوم شهریور تا پایان مهر ماه می باشد ، اما همراه خود دوربین، کفش راحتی و عینک آفتابی و کرم ضد آفتاب یا کلاه قاب دار به همراه داشته باشید.

گزارش از: کاوش ساعی