۱۳۹۳/۰۵/۰۲ - 24/07/2014
 
 
جستجو در:
بندرگاههای جهان
...
 
مجموعه امیر چقماق (5) – آب انبار تکیه و آب انبار میدان امیرچقماق

    ۲۸ خرداد ۱۳۸۹      
پایگاه خبری صنعت حمل و نقل ایران - جاذبه های گردشگری - در جستار پیشین در مورد تکیه امیر چقماق بطور گسترده سخن گفتیم. درآن جستارتکیه امیر چقماق را از درب وروردی بازارچه حاجی قنبر به دو قسمت تقسیم کردیم و از درب سمت راست (در صورتیکه رو بروی تکیه امیر چقماق و پشت به میدان بایستیم) به بالا حرکت کردیم. اما در همان جستار به دری در سمت چپ تکیه ( نسبت به در ورودی بازارچه حاجی قنبر) اشاره کردیم که در واقع ورودی آب انباری است معروف به آب انبار تکیه.

گویند آب انبار تکیه به دستور امیر چقماق همراه با مسجد باشکوه امیر چقماق در ضلع غربی میدان ساخته شده است و آب انبار تکیه همراه با بازارچه حاجی قنبر با موافقت امیر چقماق و دستور و هزینه نظام الدین حاجی قنبر جهانشاهی بنا گردید. حاجی قنبر جهانشاهی همان فردی است که بازارچه حاجی قنبر امروزه با نام او مشهور گردیده و مردم در یزد از نام او برای نام بردن بازارچه زیر تکیه امیرچقماق استفاده می کنند.
آب انبار تکیه با 52 پلکان به پاشیر آب انبار و محل برداشت آب می رسد. این آب انبار نسبت به سایر آب انبارهای موجود در یزد به سه دلیل منحصر به فرد می باشد، زیرا این آب انبار دارای سه ویژگی خاص است. نخست آنکه کل این آب انبار برعکس سایر آب انبارها در زیر زمین مدفون است، بگونه ای که حتی گنبد بالای آب انبار، که در سایر آب انبارها در بیرون از زمین قرار دارد در دل زمین قرار دارد و تنها نوک گنبد از دل زمین بیرون است و در سطح زمین قرار گرفته است که به این نوک گنبد پاکار آب انبار نیز گفته می شود. پاکار این آب انبار در یکی از مغازه های بازارچه حاجی قنبر قرار دارد که برای مشاهده آن می بایست به درون بازار رفت و وارد مغازه ای که این پاکار در آن قرار دارد شد. Sample Image
ویژگی دوم آب انبار قرار گرفتن بادگیرهای آن در جایی غیر از بالای سر و کنار گنبد آب انبار است. این بادگیرها در بدنه دیوار بازارچه حاجی قنبر جا گرفته اند و همین محل قرارگیری این بادگیرها ویژگی دوم این آب انبار را ایجاد نموده است. از چهار بادگیری که می گویند این آب انبار داشته است یک بادگیر آن بطور کامل تخریب شده و از بین رفته و سه بادگیر دیگر این آب انبار اکنون از پشت بام بازار حاجی قنبر هویداست که بر دیواره بازارچه قرار دارد که در حدود 5/1 متر از ارتفاع این بادگیرها از روی پشت بام بازارچه قابل دیدن است.
در جستار پیشین اشاره شد که اگر از در سمت راست تکیه امیر چقماق بالا بروید بر روی پشت بام بازارچه حاجی قنبر قرار می گیرید که چند بادگیر زیبا که نشانه حضور شما در یزد هستند چشم نوازی می کند. این بادگیرها همان بادگیرهای آب انبار بودند که در بالای پشت بام بازارچه حاجی قنبر و در واقع پشت تکیه امیر چقماق قرار گرفته اند. این سه بادگیر به همت موزه آب یزد بازسازی شده اند.
سومین ویژگی آب انبار تکیه پلکان های آن می باشد. در بیشتر آب انبارها پلکان از وسط خزینه سر در می آورند، اما در این آب انبار پلکان در جنب خزینه قراردارد. دلیل اینگونه طراحی و ساخت آب انبار را می توان اینگونه بیان کرد که اگر می خواستند طبق قانون ساخت سایر آب انبارها در ساخت پلکان های این آب انبار نیز همچون سایر آب ابنارها اقدام کنند، می بایست برای اتصال پلکان ها به وسط خزینه، دقیقاً زیر مناره ها را خالی می کردند که این مسئله استقامت مناره ها را کم می کرد. این محکمترین دلیل برای تفاوت  سردر آوردن پلکان ها در آب انبارها می باشد.
این سه ویژگی در گمانه زنی هایی که برای زمان ساخت این آب انبار صورت گرفته است، این نظریه را که که این آب انبار می بایست همزمان با ساخت بازارچه یعنی سال 861 هجری قمری، ساخته شده باشد را بسیار تقویت می بخشد.
اما بد نیست نگاهی نیز بیاندازیم به خود آب انبار و شناسه های دیگر آن. خزینه آب انبار در عمق 14 متری حفر شده است و قطر خزینه در حدود 9 متر می باشد. ارتفاع خزینه نیز در حدود 9 متر است. در بالای مخزن آب انبار 4 دریچه به چشم می خورد که این دریچه مربوط به چهار بادگیری است که پیش از این به آن اشاره شد. یکی از این بادگیرها به اتاقک لجن کشی راه دارد. در بالای همین دریچه قرقره ای قدیمی قرار دارد که جنس آن از چوب است و گویی در هنگام شتشو و بعبارتی پاک نمودن کف مخزن از مواد ته نشین شده، از طنSample Imageاب و دلوی یاری گرفته و این مواد ته نشین را به اتاقک لجن کشی که به این بادگیر راه دارد منتقل می کرده اند و از آنجا این مواد ته نشین را به بیرون انتقال می داده اند. اتاق لجن کشی مساحتی در حدود 9 مترمربع دارد که از گِل ساخته شده است. سقف آن نقشهای هندسی منظمی دارد و در گوشه ای از اتاق دریچه ای راهرو مانند به طرف محل قرقره و مخزن دارد. در ورودی اتاق لجن کشی از پشت تکیه امیر چقماق باز می شود و از این طریق اقدام به خارج کردن مواد ته نشین شده مخزن و همچنین ورود به اتاق لجن کشی داشته اند.
در بدنه مخزن آب انبار در فاصله های 90 سانتیمتری بصورت زیگزاگ جاپاهایی در دیوار کار گذاشته شده است که رفت و آمد به کف مخزن برای شستشو و مرمت دیواره مخزن را امکان پذیر می ساخته است. اگر وارد مخزن شده در ارتفاع 9 متری از کف خزینه سه سوراخ می بینید، دو سورخ برای سرریز شدن آب تعبیه شده اند و سوراخ دیگر برای ورود آب به خزینه بوده است.
در گذشته آب ذخیره شده در مخزن از طریق کانالی با فاصله حدودی 40 سانتیمتر از کف مخزن و طول 5/3 متر به محل پاشیر آب انبار انتقال می یافته است که امروزه موزه آب یزد با ایجاد راهرویی به عرض 130 سانتیمتر در محل این کانال امکان راهیابی به این مخزن از محل پا شیر را مقدور ساخته است. پیش از این کار موزه آب یزد، تنها راه ارتباطی بین مخزن و پاشیر که برای برداشتن آب استفاده می شده است همان کانال 5/3 متری قدیمی بوده است.
در مورد روش تأمین آب این آب انبار  مقنی کاران کهنه کار یزد می گویند آب این آب انبار از آب قناتی مشهور به قنات جدیده در سطح تراز 5/3 متر بالاتر از سطح زمین تأمین می شده است و از طریق کانالی که در زیر کف مخزن ساخته شده به شاخه شیرین قنات زارچ در عمق 35 متری از کف زمین وارد می شده است. آب انبارهایی از این دست تا 40 سال پیش کماکان مورد استفاده قرار می گرفته اند اما پس از لوله کشی در سرتاسر شهر استفاده از آب انبارها نیز منسوخ شده و آنها در اختیار موزه ها و سازمان های میراث فرهنگی و سازمان آب قرار گرفته اند.
پس از شرح وضعیت عمومی و گردشگری آب انبار تکیه شایسته است به برخی نکات سازه ای آن نیز بپردازیم که شاید از طرف برخی از کارشناسان عمران و معماری جالب باشد هرچند گردشگری ساده نیز از شنیدن آن بی بهره نمی ماند. گمانهای که درباره نحوه ساخت این آب انبار زده اند، می گوید گودبرداری آن در زمینی به مساحت 113 مترمربع که می شود دایره ای به قطر 12 مترصورت گرفته است. عمق تقریبی این گودبرداری در حدود 15 متر بوده است که تا 20 سانتیمتر آن از ماسه بادی پر گشته است. سپس 80-70 سانتیمتر ماسه و آهک که به آن شفته آهک گفته می شود، ریخته شده است تا بتوانند پی این آب انبار را بصورت ضخیم بسازند.
Sample Imageضخامت دیواره مخزن آب انبارنزدیک به 2 متر است که 90 سانتیمتر از آن را آجر و ملات ساروج تشکیل داده است. در قسمت بیرونی دیوار در حدود 110 سانتیمترماسه بادی و آهک بصورت شفته قراردارد بطوری که هر لایه شفته را که می ریخته اند به وسیله پا یا کلوخ کوب آن را لگد می کردند تا محکم مخزن را آب بندی نمایند. در پایان قسمت داخلی مخزن را به ضخامت 4 سانتیمتر بطور یکنواخت با آستری از آهک و خاکستر نرم(دیمه) پوشانده اند تا سطحی یکنواخت ایجاد کنند.
در اینجای نوشتار بد نیست اشاره ای هم بکنیم به یکی دیگر از آثار مجموعه امیرچقماق که شوربختانه اکنون اثری از آن نیست، اما پدربزرگ ها و مادربزرگ های یزدی شاید آن را بخاطر داشته باشند، آن هم آب انباری بود معروف به آب انبار میدان که اشاره ای به میدان امیر چقماق دارد. این آب انبار در ضلع جنوبی میدان امیر چقماق قرارداشته است که در هنگام ساخت خیابان تخریب شده است و اکنون اثری از آن دیده نمی شود.
گاه (زمان) مناسب برای بازدید از مجموعه امیر چقماق نیمه دوم مهرماه، آبان ماه و نیمه نخست آذرماه می باشد. همراه خود دوربین، کرم ضد افتاب، عینک دودی یا کلاه قاب دارو کفش راحت و آب کافی داشته باشد.

گزارش از : کاوش ساعی

آخرین اخبار جاذبه های گردشگری
معبد تاکسانگ دیزانگ یا آشیانه ببر
پایگاه خبری صنعت حمل و نقل ایران - جاذبه های گردشگری - بر روی یک صخره در ارتفاع 900 متری از سطح زمین صومعه ای قرار دارد به نام Taktsang Dzong (تاکسانگ دیزانگ) یا آشیانه ببر که به نوعی سمبل غیر رسمی کشور بوتان است. با پیاده روی در مسیری جاده ای از پارکینگ تا صومعه دو یا سه ساعت راه است.
مسجد نصيرالملك
پایگاه خبری صنعت حمل و نقل ایران - جاذبه های گردشگری - مجموعه نصيرالملك که در میان مردم بیشتر به نام مسجد نصیر الملک معروف است در محله گودعربان و خیابان لطفعلی خان زند و در نزدیکی مسجد شاه چراغ می باشد، که شامل يك مسجد، يك خانه، يك گرمابه و يك انبار است که ساخت آن از سال 1292 تا 1304 هجری قمری به طول انجاميده است. شوربختانه، قسمت بزرگی از اين مجموعه شامل اندرونی و ورودی خانه، گرمابه، آب انبار و فضای بين خانه و مسجد در هنگام ساخت خيابان جديد لطفعلی خان زند ويران شد و از بین رفت.
بازه هور از چهارتاقی تا آغاز گنبد سازی
پایگاه خبری صنعت حمل و نقل ایران - جاذبه های گردشگری - در 75 کیلومتری مشهد به تربت حیدریه، بنایی سرپا ایستاده است که البته درارتفاع بالایی قرار ندارد، اما شاید برای معماران و باستان شناسان جالب باشد. بنایی به نام بازه هور، که بسیاری بر این باورند کهن ترین بنای موجود درخراسان محسوب می گردد.
مناره ی رهروان مناره ای با معماری متفاوت
پایگاه خبری صنعت حمل و نقل ایران - جاذبه های گردشگری - اگر با ماشین از قسمت شمال شرقی اصفهان بیرون برویم، پس از طی شش کیلومتر به روستایی به نام رهروان یا راهروان برخواهید خورد که مناره ای در میان مزرعه های این روستا نظر را به سمت خود جلب می کند. این مناره حدود 30 متر ارتفاع دارد وتقریباً به صورت اصلی خود باقی مانده است. این مناره را می توان نزدیک ترین مناره به شهر اصفهان قلمداد کرد که بیرون شهر واقع شده است.
تكیه هفت تنان
پایگاه خبری صنعت حمل و نقل ایران - جاذبه های گردشگری - در شمال آرامگاه حافظ در دامنه کوه چهل مقام (کوه تخت ضرابی) باغی کوچک و زیبا قرار دارد. مکانی ساده اما زیبا. هنگامی که گام بر آن می نهید با هفت آرامگاه مواجه می شوید در صحن این مکان قرار دارند. آرامگاههایی ساده و بدون هرگونه آرایشی. سنگ های آرامگاه ها بسیار ساده و بدون هر نوشته ای می باشند و گویند که این سنگها را در عصر کریم خان زند بر این آرامگاهها قرار داده اند. سادگی این سنگ های آرامگاه ها گویای سادگی اسنان های زیر آن می باشد که حتی خاصر نبوده اند آخرین نشانه از خود ر
قلعه سلاسل برگی از جنگ های ایران زمین
پایگاه خبری صنعت حمل و نقل ایران - جاذبه های گردشگری - در ته یكی از كوچه های شهر شوشتر، دیواره ای در حال ریختن را می توان دید كه در لابه لای دیوارهای بی قواره بتنی و سیمانی امروزی با تلاش بسیار سعی در نشان دادن خود دارد. هنگامی كه از این حفره كه روزگاری درگاهی باشكوه برای دژی مستحكم و افسانه ای بوده است، بگذرید، وارد حیاطی بزرگ می شوید كه وسعت زمینش بیش از پیش شما را متحیر می سازد.
آتشگاه، پیر ساسانی اصفهان
پایگاه خبری صنعت حمل و نقل ایران - جاذبه های گردشگری - در 8 کیلومتری غرب شهر اصفهان بنایی با کهولت بسیار بر روی تپه ای مخروطی شکل تکیه زده است. پیرمردی که در روزگار جوانیش برای خود شکوه و ابهتی داشته است؛ اما ما مردمان فراموشکار خدمت های او و زیبایی آن را اکنون از یاد برده ایم و حتی نظاره گر بیماری و رنجوریش هستیم و دم بر نمی آوریم که چرا به این پیر اصفهانی یاری نمی رسانید. یعنی یک اصفهانی پیدا نمی شود که برای این پیر رنجور دکتر، دوا و درمانی بیاورد؟
مجموعه امیر چقماق (چخماق) (4) –نخل یا نقل امیر چقماق
پایگاه خبری صنعت حمل و نقل ایران - جاذبه های گردشگری - پس از تشکیل دولت صفویه در ایران و تصمیم دولت صفویه برای به رسمیت شناساندن دین تشیع در ایران، مراسم های گوناگونی که همگی برای تحکیم دین تشیع در جامعه ایران نقش دارد، رواج بیش از پیش یافت تا توسط تشیع، صفویان دگربار بتوانند ایرانیان را گرد هم آورده و باور ایرانی را تقویت بخشیده و قدرتی فزاینده ایجاد نمایند که در عین حال از رقیبی همچون دولت عثمانی که سردمداری اسلام را اادر جهان اسلام آن روزگار بر دوش می کشیدرا از جامعه ایرانی دور کند و در واقع زیر یوغ آنها قرار نگیرند.
محله امیر چقماق (چخماق)(3)- آب انبار پنج بادگير و بقعه ستی فاطمه
پایگاه خبری صنعت حمل و نقل ایران - جاذبه های گردشگری - اين آب انبار به دستور همسر امير جلال الدين چقماق شامی حاكم وقت يزد برای استفاده ی عموم مردم ساخته شده است، این جمله را در پاسخ پرسشی در مورد بنای پنج بادگیر یزد از یکی از ساکنان نزدیک آب انبار که به گفته سایر ساکنان محل فردی است که نسبت به این بنا آگاهی کاملی دارد می شنوی. اما واقعیت چیز دیگری است.
محله امیر چقماق (چخماق) (2) – تکیه امیر چقماق و بازار حاجی قنبر
پایگاه خبری صنعت حمل و نقل ایران - جاذبه های گردشگری - در مجموعه امیر چقماق همانطور که در جستار پیشین اشاره کردم، با ابهت ترین و چشم نواز ترین مجموعه تکیه امیر چقماق است. تکیه امیر چقماق بطور تقریبی، همزمان با مسجد مجموعه امیر چقماق ساخته شده است. یعنی در پایان قرن نهم هجری قمری. اما این سازه نسبت به سازه ای که در قرن نهم ساخته شده است فرق دارد.
Advertisement
اخبــار مرتبط
:: پهلوگیری نخستین كشتی لاینردر بندر شهید رجایی
۹۳/۰۵/۰۱
:: روش‌های پرواز با هزینه کمتر
۹۳/۰۵/۰۱
:: كاهش ضرردهی شركت كشتیرانی سنگاپور
۹۳/۰۵/۰۱
:: بندر چابهار، مهمترین چهار راه تجاری جهان
۹۳/۰۵/۰۱
:: ایران مالک بزرگ ترین ناوگان نفتکش در اوپک
۹۳/۰۴/۲۹
:: توان تعمیر موتور هواپیمای فوکر 100 در کشور فراهم شد
۹۳/۰۴/۲۹
:: افزایش فعالیت‌ بندر آنتورپ بلژیك
۹۳/۰۵/۰۱
:: کپسول خبری سقوط مشکوک هواپیمای مسافری مالزی
۹۳/۰۴/۲۸
:: رشد ناچیز عملیات كانتینری بندر سنگاپور
۹۲/۰۶/۲۶
:: شهرسوخته بر بام میراث جهانی می‌ایستد
۹۲/۰۶/۲۶
:: خداحافظی تدریجی آژانس‎های مسافرتی از بازارسفرهای جهانی
۹۲/۰۵/۰۴
:: هشدار برای فرار گردشگران خارجی از کشور
۹۱/۱۰/۲۶
:: دلیل اصلی سقوط پروازها و بدنام‌ترین هواپیما
۹۳/۰۵/۰۱
:: پشت پرده راه‌اندازی یک ایرلاین
۹۲/۰۵/۲۲
:: لغو پروازهای خارجی به ایران، عواقبی برای صنعت حمل و نقل هوایی ندارد
۹۱/۱۱/۲۴
:: تبلیغات هوشمند
۹۰/۱۰/۰۹
:: روز ملی فیل در تایلند
۹۰/۰۷/۱۰
:: هتل های متفاوت
۹۰/۰۲/۱۹

CopyRight 2010 | iran4rah.com | Design and Support by: yasnagroup.com